Recent Comments
Koinch Kinglo
Get the Flash Player to see this player.

राँके पिदार र मानव स्वास्थ्योपचार

गर्मी र बर्षाको महिनाहरुमा पानीमा भिज्नु, माटोमा जोतिनु अनि हिलो उछिटिनु सामान्य नै हो । गर्मी र बर्षामा छालासँग सम्बन्धित रोगहरु जस्तै लुतो, दाद, घमौरा या खटिराहरु आउनसक्ने संभावना अत्यधिक हुन्छ । सायद यसैले साउनको पहिलो दिनलाई “राँके पिदार (शरीरको पूजा)” चाडकै रुपमा मनाउने चलनको विकास भएको हुनुपर्दछ । । राँके पिदारलाई कसै कसैले लुतो फाल्ने रुपमा पनि लिने गरेको पाइन्छ । तर राँके पिदार र लुतो फाल्ने परम्परामा फरक छ । लुतो फाल्ने आ–आफ्नै खालका चलन रहेको पाइन्छ । कतै माटो दलेर नुहाएर लुतो फालिन्छ भने कतै भान्टालाई दूलो पारेर चौबाटोमा फालिदिएर नुहाएमा लुतोबाट छुटकारा पाइने जनविश्वाश छ ।
राँके पिदार गर्दा भने विभिन्न १२ थरीको जडीबूटी पोलेर त्यसलाई नाघेर विभिन्न किसिमको खानाको परिकार चढाई टपरामा राखी सल्लाको दियालो बालेर शरीरमा लाग्ने सम्पूर्ण रोगलाई पिदार गर्दै डाँडा कटाउनुपर्दछ भन्ने चलन छ । यसरी राँके पिदार गरेपछि रातभरि राँके जात्रा (यहाँ जनबोलीमा जात्राको अर्थ हिड्ने यात्रा गर्ने नभइ जागो बसेर रमाइलो गर्ने लाग्दछ) भरेर भोलिपल्ट अर्थात् साउन २ गते राँके बार्ने चलन छ । राँके बार्दा बालीनाली तुलफुल बगैंचामा मानिस पस्नुहुँदैन । यसै परम्परालाई सम्झाइ राख्न अझै पनि किरात वस्तीहरुमा राँके बजार, राँके जात्रा, राँके भन्ने ठाउँहरु छँदैछन् ।
राँके पिदार गर्दा सल्लाको दियालो बालेर दोबाटोमा राखिन्छ । त्यो दियालो जति बल्छ बल्छ । बल्न नसकी निभेको दियालोलाई राँके पिदार गरेको भोलिपल्ट राँके बार्ने दिन विहानै उठाएर घरको चोखो ठाउँ पाली, मारुमा सिउरेर राखिन्छ । सोही दियालोले किरात नयाँ वर्ष यालेथोचेका दिन सामिबु पिदारमा खिर पकाएर प्रसादको रुपमा आफन्त साथीभाइलाई खुवाउने चलन अझै पनि कोइँच गाउँघरमा छँदै छ ।
राँके राँके पिदार गर्नु, राँके जात्रा भर्नु र राँके बार्नुलाई प्राकृतिक स्वास्थ्योपचारको रुपमा पनि लिन सकिन्छ । शरीरमा आएका अनेकान छालासम्बन्धि रोग तथा चिसोले उत्पन्न समस्याहरु हटाउन प्राकृतिक उपचार अर्थात् प्राकृतिक तौरतरिका अपनाउने परम्परागत् चलनलाई जानेर होस् वा नजानेर हामीले बचाइरहेकै छौं । यही चलनानुसार विभिन्न चाडपर्व र दिनहरुमा प्राकृतिक उपचारपद्धतिको अभ्यास आम मानिसहरुले गर्दै आएको यर्थाथलाई बिर्सन सकिदैन । अव यसलाई समयानुकूल वैज्ञानिकीकरण र समयसान्दर्भिक बनाउँदै जानुपर्दछ । युवा पुस्ताहरुको काँधमा जिम्मेवारी थपिएको छ । संस्कारविहीन भएर अरुको संस्कृतिमा विलीन भएर बैतो जाने कि गर्वसाथ आफ्नै संस्कार संस्कृतिलाई अवलम्बन गरेर विश्वसामू अक्षुण्ण शिर ठाडो गरेर हिड्ने ? आँफैले आफ्नो आत्मसम्मानका वारेमा गम्भीर भएर सोच्ने कि नसोच्ने युवा पुस्ताहरुकै स्वविवेकमा भर पर्नेछ ।

लोकसेवा आयोगको विज्ञापन असंवैधानिक तथा असमावेशीः मन्त्री पण्डितले बैठकस्थल छाडे

परिवर्तनबाट स्थापित संघीय लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थामा आदिवासी जनजाति, मधेशी, दलित, मुस्लिम, महिला, अपाङ्गता, पिछडिएको क्षेत्रलगायत सीमान्तकृत समुदायलाई राज्यको प्रशासनिक संरचनाहरूमा मूल प्रवाहीकरणका लागि केही प्रतिशत आरक्षण भइरहेको व्यवस्थालाई कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिका राज्यका तीनै प्रमुख अङ्गहहरू एक भएर बदनियतपूर्वक खोस्न उद्दत भएको नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघको निश्कर्षलाई समर्थनगर्दै आदिवासी जनजाति कोइँचहरुले आन्दोलनको तयारी गरीरहेको छ ।
लोक सेवा आयोगले स्थानीय तहका विभिन्न सेवा समूहका प्राविधिकरअप्राविधिक तर्फका पदहरूको लिखित परीक्षाको विज्ञापन सूचना गत २०७६ जेठ १५ गते (सूचना नं. ५२९ र ५३०र०७५–७६) प्रकाशित गरी ९ हजार १ सय ६१ संख्या पदपूर्तिका लागि दरखास्त आह्वान गरिएको कार्य संविधानको मूल मर्म, समानुपातिक समावेशी सिद्धान्त र परिवर्तनको आकांक्षा विपरित हुँदाहुँदै पनि सम्मानीत न्यायलय सर्वोच्च अदालतले समेत सरकार र आयोगको सोही कदमको पक्षमा सम्वत् २०७६ असार १६ गते गरेको फैसलाले नेपाल बहुलजातीय बहुलसंस्कृति विशेषता बोकेको मुलुक नभइ उही हिन्दू धर्मदर्शनमा आधारित खसआर्य एकल जातीय केन्द्रीकृत राज्यभएको पुष्टी गर्दै आन्दोलनको तयारी गरिएको हो । Read the rest of this entry »

देश कुन दिशामा गइरहेको छ ?

-कोइँचबु काःतिच (उत्तम)
युरोपमा औद्योगिक क्रान्ति हुनु अगावै चीन सन्सारको शक्तिशाली राष्ट्र थियो । र, चिनीयहरु सन्सार उत्कृष्ट उच्चा जातिका रुपमा आफूलाई ठान्छन् पनि । उसलाई बाहिरी मुलुकसँग कुनै मतलब थिएन । यसैले नेपोलियन बोनापार्टले चीनलाई बाघको सङ्ज्ञा दिँदै भनेका थिए, ‘चीन बाघ हो, यसलाई सुतरहन दिनु, चलाउनु हुँदैन ।’ तर त्यही बाघलाई व्रिटेनले अनेकन जालझेल गरेर आर्थिक उपनिवेश बनाउन सफल भयो ।
१७ औं शताब्दी १६०२ इ.मा हल्याण्ड (वर्तमान निदरल्याण्ड) का डच व्यापारीहरुले भारतमा व्यापारिक कम्पनी स्थापना गरे । पुर्तगालका राजा एमान्बेलको अनुमति लिई प्रसिद्ध नाविक भास्को डि गामा सन् १४९८ मा भारतको कालिकटका राजा जामोरिन समक्ष उपस्थित भइ अनुरोध गरेपछि पुर्तागाली व्यापारीहरुले भारतमा आएर प्रशस्त धन कमाएका थिए । यही देखेर डचहरुले इस्ट इन्डिया कम्पनी खोलेपछि इङ्ल्याण्डका व्यापारीहरु पनि महारानी एलिजावेथसँग अनुमपित लिएर इष्ट इन्डया कम्पनी नामक एक व्यापारिक संस्थाको स्थापना गरे । यो संस्थाले शुरुमा दक्षिण भारतका राजाहरुसँग व्यापारको लागि अनुमति प्राप्त गरे । पछि बमबाइ, हुगाली, हुँदै दिल्लीका मुगल बादशाह बहादुर शाहसग अनुमति लिइ बङ्गाल लगायत उत्तरी भारतभरि व्यापार विस्तार गरे । यो व्यापारिक संस्थाहरु व्यापारमा मात्रै नरही भारतको राजनीतिमै भाग लिन थाल्यो ।
पुर्तगाली तथा डच व्यापारीहरुले भारत छाडे पनि फ्रान्सेली व्यापारीको इस्ट इन्डिया कम्पनी र इङ्ल्याण्डको इस्ट इन्डिया कम्पनी वीच लामो समय व्यापारीक तथा राजनीतिक प्रतिष्पर्धा चल्यो । अन्ततः इङ्ल्याण्डको कम्पनीले फ्रान्सको कम्पनीलाई परास्त गर्दै पुरै भारतमा एकलौट व्यापारिक अधिकार मात्रै कायम गरेन भारत नै उपनिवेश बनायो । र, इस्ट इण्डिया कम्पनीको नाममा ब्रिटेन भारतमा लगभग साँडे दुई सय वर्ष राज गर्यो ।
भारतमा जस्तै चीनमा पनि पुर्तागालीहरुले नै व्यापार गरिरहेका थिए । यसैले व्रिटेनका व्यापारीको संस्था इस्ट इन्डिया कम्पनीले क्यान्टन बन्दरगाहमा १७१५ मा कारखाना खोले र चीनको अन्तरिक मामिलामा हस्ताक्षेप गरे । ब्रिटेनले व्यापारीलाई अगाडि सारेर, भारतमा अफिम खेती गरेर टनको टन चीनमा आपुर्ति गरेउ । चिनिया युवा अफिमको लतमा फसे । सँगसँगै क्रिस्चियन धर्मको व्यापक प्रचार गरेऔ । क्रिस्चियन इश्वरिय राज्यको तायपिङ विद्रोहमा लगभग २० देखि तीस हजार चिनियाहरुले ज्यान गुमाए । यस विद्रोहका नेता चिनिया इशाइ हुङ सिउ चुन थिए । चीनमा अफिम व्यापार राम्ररी नै फस्टाएको थियो । तर चिनीय व्यापारीहरु भने रुष्ट थिए । यसै समय १८५६ फरवरीमा एक फ्रान्सेली पादरी अब्बा च्यापडिलेनलाई काङसि प्रान्तको भित्री भूभागमा आफ्नो धर्म प्रचार गर्दै गर्दा गिरफ्तार गरी मृत्युदण्ड दिइयो । यसै घटनाले फ्रान्सले व्रिटेनलाई सहयोग गर्नेभयो ।
यसपछि चिन सरकारले अफिममा प्रतिबन्ध लगायो तर व्यापारीहरुले लगानी डुबेको भन्दै चिनलाई अफिम प्रतिबन्ध फुकुवा गराउन आफ्नो मुलुकको सरकार गुहारे । ब्रिटेनले पनि यही मौकामा अवसरको उपयोग गरेउ, आफ्ना व्यापारीहरुको समान छुटाउनु पर्ने, डुबेको लगानीको क्षतिपुर्ति तिर्नुपर्ने र चीनमा अफिमको प्रयोग फुकुवा गर्नुपर्ने माग अगाडि बढायो । तर चिनिया सरकारले अफिम प्रतिबन्ध फुकुवा गर्नुको सट्टा छापा मारेर बरामाद अफिम समुन्द्रमा डिस्पोज गरेपछि यही आफ्ना व्यापारीको लगानी उठाउने बहानामा बेलायत, फ्रान्स, अमेरिका मिलेर चीनमा आक्रामण गरे, जसलाई विश्व इतिहासमा चीनको अफिम युद्ध भनेर चिनिन्छ ।
तत्कालीन राजाको ग्रीष्माकालिन पेचिङ दरबार ध्वास्त बनाइयो । यो दरबार ध्वास्त पार्न कमण्ड सम्हालेका फ्रान्सका कमाण्डर मोन्तेग्युृले भनेका छन्, युरोप पुरैको हिरा जोहरत बटुल्दा पनि पेचिङ दरबार जस्तो सुन्दर र बहुमुल्य दरबार बनाउन सकिँदैन ।
आखिर चीनलाई पनि व्रिटेनले आर्थिक उपनिवेश बनायो । त्यसपछि चीनमा विदेशीहरुको ब्रम्हलुट भयो । तर मञ्चु सरकार निरीह भएर टुलुटुलु विदेशी अत्यचार हेरिरहन वाध्ये भयो । वास्तवमा चीनमा अधिकार जमाउन ब्रिटेन, जापान, अमेरिकाले चिनियाहरुलाई नै विभिन्न धन सम्पत्ति, पद, प्रतिष्ठाको लोभमा त कतै धार्मिक स्वतन्त्रको नाममा आपसमा झगडा गराउने र कमजोर बनाएर भाइ फुटे गावाँर लुटे भन्ने आक्रमणकारी
नीति लियो, इन्डियामा पनि यसै गरेको थियो।
 
नेपालको सन्दर्भ
विगतमा साम्राज्यवादी राष्ट्रहरुले भारत र चीनमा जे गरे हलिे अहिले नेपालमा यही स्थिति देखिँदै छ । विभिन्न आइएनजिओ र बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरुले मानवअधिकार, सचेतना, गरिवीनिवारण र व्यापारको नाममा आदिवासि–आदिवासि बीच झगडा गराउने, आदिवासि–गैरआदिवासि बीच र नेपाली–नेपाली वीच झगडा गराउने गरेको देखिन्छ । एक हिसावले नेपाल, अघोषित आर्थिक, वैचारिक उपनिवेश बनेको स्थिति छ । जलविद्युत, सिमेन्ट कारखाना, र खानी निकाल्ने नाममा भारत र चिनलगायतका अन्य मुलुकहरुबाट ठुलो लगानी आइरहेको छ । तर जनताको सेवा गर्ने र अविभावकत्व दिने भुमिका निर्वाह गर्नुको सट्टा कमिसनको चक्करमा विन कुनै पुर्वाधार र अध्ययन सरकारले दिनदिनै लगानी स्विकृति दिइरहेको छ । यस्तो परिस्थितिमा देश गम्भीर सङ्कटमा नपर्ला भन्न सकिन्न । हाम्रा अगाडि सरकारले एनसेल, इटालियन ठेकेदारलाई केही गर्न नसकेको उदाहरण त छँदैछन् । त्यसैगरि काबेली, लिखु, त्रिशुली, खिम्ती, लम्जुङ, बुढी गण्डकी, कर्णाली, सेतीको हाइड्रोपावर परियोजनाको ज्यादतीलाई सरकार उल्टै स्थानीय जनतालाई विकास विरोधी संज्ञा दिएर धरपकड गरेको यथार्थ कसैबाट छिपेको छैन । उता सिरहाको चोहर्वा सञ्चालित सिमेन्ट कारखनाले कति घर तामाङ, मगर र सुनुवार विस्थापित गरेको छ भने मिर्चैयामा सञ्चालन हुन लागेको सिमेन्ट कारखानाले सिन्धुलीको फिक्कल गाउँपालिकाको सुनुवारहरुलाई चाँडै वेघरवर बनाउने बाटोतिर उन्मुख छ । ह्वाङ्सी सिमेन्टले अर्घाखाँचीका मगर गाउँ विस्थापित गरेको छ ।
 
अन्तमा,
यसैले आदिवासी जनजाति तथा आम नेपाली दाजुभाइ दिदीबहिनीहरु आजैबाट सचेत हौँ । आफ्नो स्थानीय सरकारलाई खबरदारी गरौं । संघीय ताथ प्रदेश सरकारलाई राजनैतिक तथा सामाजिक दबाब सिर्जना गरौं । कतै हामीमा पनि, देशी–विदेशी व्यापारीहरुले विकासको नाममा चीन, भारतमा जस्तै सर्वसाधारण जनताहरुलाई आपसमा लडाएर तेस्रो पक्ष (व्यापारी तथा विदेशी शक्ति) हरुले फाइदा लिन राजनीतिक रणनीति त अगाडि बढीरहेको छैन ।

शाँदार पिदारआ सारा बोअता

कोइँच इँःके नेल्लिकेङ थेःबि जारिनारि शाँदार पिदार सिःनाअÞति रे पिदार नाम्दार पा सारा बोअÞशो बा । यालाखोममि चिँ किरात माङहिम व्यवस्थपन समितिआ संयोजनमि कोइँच, रुँकु, तुंरु, थोचपुकि ब्लुःशा हात्तिवनमि नाअÞसोमि बुम्था पिदारनाम्दार पाम्तेमे । साइ माइतिचोइतिमि नाअÞति कुस्कुस पानापान पाशो शाँदार पिदार मुलाअÞति सिनाअÞति सिन राकुमि काःलेका पातेक पासिशो बा ।
२०५८ मि नेपालङा चारुमि सार्वजानिक विदा गेवा नोःले चिँ योलखोम रे सुबुरागि तेइतेइङा कोइँचपुकि गिगिच नु हासोचमि शाँदार पिदार पाचा गोशो नामि । कोइँच किपोत लिकु ओत्थिएरिमि चिँ थोचेकाः काः पातेक रिदुम्पाखिम नामनाति । गिशि देलतेलमि थोचे साँ मिनु थोचे ङामि पातेक रिदुमपाखिम बा ।
मुलाजि चिँ सुनुवार सेवा समाज नु हेर किराँतपुकिमि नेपाल बहुजातिय, बहुभाषिक, बहुसाँस्कृतिक, बहुधार्मिक नु भौगोलिक विविधतायुक्त रागि दे थारिथिम्लोःमि ब्लेःशो बाअÞताङाना यो २०७५ रे किराँतआन जारिनारि शाँदारपिदारआ सार्वजानिक विदा ख्लोइश्शोआ पितिमि बिरोध पानापान शाँदार पिदार पाशो निमि । Read the rest of this entry »

मातृभाषासेवीहरुलाई सम्मान : सुसेस ३१ औं वार्षिकोत्सव सम्पन्न

सुनुवार डट ओआरजिका सञ्चालक पाम बहादुर सुनुवार सम्मान सहित कदरपत्र ग्रहण गर्दै

विगत एक दशक आधादेखि निरन्तररुपमा कोइँच पहिचानको लागि सूचना सम्प्रेषण तथा संरक्षण गरिरहेको सूचना तथा जानकारीमूलक वेभसाइड सुनुवार डट ओआरजिका सञ्चालक पामबहादुर सुनुवारलाई सुनुवार सेवा समाजको ३१ औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा कोइँच सुनुवारहरुको प्रतिनिधिमूलक संस्थाले सम्मानसहित कदर गरेको छ । त्यसैगरी एक दशकदेखि निरन्तर कोइँच गीतहरुमा नृत्य संयोजन गर्ने र नेपालबाहिर समेत प्रदर्शन गर्न सहजीकरण गरीरहेका नृत्य निर्देशक वृहसमान सुनुवारलाई पनि सम्मनसहित कदर गरेको छ भने संस्थागत तर्फ कोइँच मातृभाषामा टेलिभिजन कार्यक्रम सञ्चालन गरेर कोइँच पहिचान अक्षुण्ण राख्न साथसहयोग गरिरहेको तथा विश्वभरि छरिएर रहेका कोइँच सुनुवारहरुलाई सामाजिक सञ्जाल मार्फत एकजुट बनाइ सामाजिक सञ्जाल मेसेन्जरमा समूह समूह बनाई कोइँच गीतमा समेत गायन प्रतियोगिता गरी कोइँच मातृभाषा संरक्षण र प्रवद्र्धनमा टेवा पु¥याए वापत सम्मानसहित प्रर्शसानीय कार्यको उच्चा कदर गरेको छ । Read the rest of this entry »

सुनुवार सेवा समाजको ३१ औ बार्षिकोत्सब समारोह ।

सुनुवार सेवा समाजको ३१ औ बार्षिकोत्सब समारोह ।

Subscribe
Archives