December, 2019

now browsing by month

 

दालमानले कोइँच पुस्तक पाएन : पुनः सूचना प्रकाशन

–कोइँचबु काःतिच
कोइँच सुनुवार मातृभाषामा वार्षिकरुपमा पुस्तक प्रकाशन भए पनि दालमान अक्षयकोषले कोइँच मातृभाषामा छापिएको पुस्तक नपाउँदा कोइँच मातृभाषामा छापिएको पुस्तक उपलब्ध गराउन पुनः सुचना जारिगरेको छ । कोइँच मातृभाषामा अहिलेसम्म दुई दर्जन भन्दा बढी पुस्तकहरु छापिएका छन् । तर दालमान अक्षयकोषले पुस्तक नभेट्नु अचम्मको कुरा छ । सादा कागजमा पुस्तक उपलब्ध गराउनको लागि जारी गरेको सूचनामा भनिएको छ, ‘दालमान अक्षयकोषद्वारा सञ्चालित २०७६ सालको दालमान पुरस्कार निम्न अनुसार वितरण गरिने कार्यक्रम रहेको हुँदा छनौटको लागि सुनुवार भाषामा प्रकाशित लेख, रचना, गित, कला, साहित्य तथा भाषा स.सकृतिको अनुसन्धानमूलक कृति तथा सृजनाको पुस्तक प्रति दुई निम्न ठेगनामा पठाउन हुन र फोन मार्फत पठाएको जानकारी गराउन हुन दोस्रो पटक यो सुचना प्रकाशित गरिएको छ ।’
वास्तवमा अक्षय कोष भनेपछि लेटरप्याडमा सूचना जारी हुनुपर्ने थियो । हुन त दालकुमारी सुनुवार र मानबहादुर सुनुवारको विवाह भएको ५० वर्ष पुगेको उपलक्ष्यमा स्थापित नितान्त पारिवारिक अक्षयकोषबाट वितरण गरिने भनेको दालमान पुरस्कार विगत केही वर्षदेखि स्थागित भएको थियो । पोहरसाल पनि पुरस्कार वितरण गरिने यस्तै सूचना जारी गरेर पुरस्कार वितरण बन्द गरिएको थियो । तर यस बर्ष भने पुरस्कारको लागि पुस्तक उपलब्ध नभएको भनी पुनः सुचना प्रकाशित भएको छ । र, सुचनामा पनि कुन विधामा पुरस्कार दिने खासै खुलाइएको छैन । कोइँच मातृभाषाको पुस्तकलाई दिने हो वा लेखलाई दिने हो कि वा गीतलाई दिने हो प्रष्ट छैन । सुचनामा ‘सुनुवार भाषामा प्रकाशित लेख, रचना, गित, कला, साहित्व तथा सुनुवार भाषा संस्कृतिको अनुसन्धानमूलक कृति तथा सृजनाको पुस्तक’ भनिएको छ । यहाँनेर अन्यौलग्रस्त कुरा भनेको सुनुवार भाषामै लिएको गीत, कविता, कथा वा अनुसन्धानमुलक कृति भन्ने बुझिन्छ । तर तलतिर एमपि थ्रि फाइल पनि मागिएको छ । यसैले यो पुस्तकहरु नआएका हुनसक्छन् कि । कि लेखरचनालाई कि साहित्यलाई कि अनुसन्धानमुलक पुस्तकलाई कि संगीतलाई भनेर पुरस्कारमा खुल्नुपर्ने त्यो सूचनालाई अलमल्ल पारेको छ । प्रथामिकता केलाई हो थाहा नभएको हुँदा पनि दोस्रो पटक सूचना जारी गर्नुपरेको देखिन्छ ।

Share

सार्वजानिक आव्हान

अहँः
मेरो गाउँमा भ्रष्टाचार छैन ।

गाउँको बिकास गरेर
कमाएको पैसा
काठमाडौंमा थन्काएका मात्रै हुन्
१ गिलास नर्सिङटोक
र, १०० को रिचार्जमा
हाम्रो सार्वभौमसत्ता सट्न माहिर
चलाख बुद्धिजीविहरुले।

काठमाडौंमा घर बनाउन, घडेरी जोड्न
मेरा गाउँका
सोझा दाजुभाई दिदी बहिनी परदेश लाग्छन्
तर चलाख, माहिर ती बुद्धिजीवीहरुले
मेरै गाउँमा पसिना काडेर काठमाडौंमा
आलिसानको महल, घडेरी जोडीरहेका छन् ।

नेपाल खाल्डोमा मात्रै होइन
जिल्ला सदरमुकामदेखि
गाउँघरको चल्तीको नयाँ जक्सन बजारमा
नगर, गाउँ तथा वडा पालिका सदरमुकाममा घडेरी छ
छोराछोरी काठमाडौंको नाम चलेकै स्कुलमा पढाएका छन्
शहरियाहरु पिआर र ग्रिनकार्ड ताक्छन् भने
गाउँलेले काठमाडौं ताक्नु स्वभाविकै हो
भनुम् त कसरी भ्रष्ट्राचार हुन्छ मेरो गाउँमा ?
भ्रष्ट्राचार हुनै सक्दैन, १, २, ३ पक्का ।

उहिले दशैंमा
शहरबाट गाउँ जाने लर्को हुन्थ्यो
अहिले
गाउँबाट शहर पस्ने लर्को छ
कसरी मेरो गाउँ गरिब हुन्छ?
उहिले पैसा हुने शहर पस्थे
अहिले पैसा हुने गाउँ पस्छन्
कसरि मेरो गाउँ आकर्षक छैन ?
नेपाली दलाल धनीमानी त भए भए,
विदेशीहरु समेत धन कमाउन
मेरो गाउँ आएका छन्
मान्छे त आए आए,
नेपाली बैंक समेत
मेरो गाउँमा पसेका छन्
नेपाली मात्रै कहाँ हो र,
एसिया, युरोपियन बैंक मात्रै होइन
विश्व बैंक नै मेरो गाउँमा कमाउन पसेको छ ।

यहाँका हल्लाखोर
यहाँका भ्रष्ट्राचारीहरु
सबै सबै
अहिले कि त शहरमा छन्
कि त परदेशमा छन्
यसैले यहाँ सुन्दर शान्त सुरक्षित छ
र, यहाँ भद्र भलादमीको बास छ
अनि पो यहाँ लगानी भित्रीएको छ
र त मेरो गाउँमा भ्रष्ट्राचार छैन
मह काढ्नेले हात चाटी हाल्छ
तपाईँलाई पनि स्वागत छ
आउनुहोस् मिलेर मह काढौं र हात चाटौं
त्यही भेडा मुडेर त्यही भेडालाई भारी बोकाउन सिकौं ।

Share

आपतकालिन सानो नगदी स्वास्थ्य सहयोग कोष सुचारु

-कोइँचबु काःतिच
‘यस पटकको कार्यक्रममा यहाँहरूलाई केही सूचना पठाउँदै छु । पहिलो पटक मैले बोलेको स्वास्थ्य सहयोग बारेमा मैले समयमा आएर भन्न नपाउने भएकोले यस कार्यक्रमबाट यो सहयोग वितरण गरिने घोषना गरिदिनु होला ।’ मानबहादुर सुनुवार तथा विष्णुमाया सुनुवार स्मृति शैक्षिक कोषको विद्वात्तवृत्ति तथा छात्रवृत्रि र शैक्षिक सामाग्री वितरण गर्न कार्यक्रमका लागि संस्थापक भक्तमान सुनुवारले हामीलाई म्यासेज गर्नुभयो । रामेछाप जिल्लाको उत्तरी दुर्गम गाउँ आइत्था बुज, गुप्तेश्वर चुलेप हाल उमाकुण्ड गाउँपालिकामा जन्मेर विभिन्न सामाजिक सेवामा साथसहयोग गर्दै आउँनु भएका भक्तमान सुनुवारले पाँच लाख राशीको भक्तमान सुनुवार स्वास्थ्य सहयोग कोष स्थापना गरेर आम कोइँच सुनुवारको स्वास्थ्यको वारेमा चासो राख्नुभएको छ । शैक्षिक क्षेत्रमा त उहाँले अहिलेसम्म राम्रै परिणाम दिइरहनु भएको छ । उहाँकै इच्छानुसार सुनुवार सेवा समाज संघीय समितिले मंसीर २ गते अबको एक महिनापछि भक्तमान सुनुवार स्वास्थ्य सहयोग कोष सुचारु हुने घोषणा गरेका थियो । अहिले एक महिना पुगेको छ । भक्तमान सुनुवार स्वास्थ्य सहयोग कोषबाट आपतकालीन सानो नगदी स्वास्थ्य सहयोग कोष सुचारु भएको छ । रकमलाई मात्रै हेर्ने हो भने सानो कोष हो । तर भावना ठूलो कुरा हो । कसैलाई सेवा गरुँ भन्ने भावना नै ठूलो कुरा हो । यस कोषको वारेमा संस्थापक भक्तमान सुनुवार भन्नुहुन्छ, ‘हाम्रो नेपालमा राज्यबाट जनता आफु विरामी हुँदा सजिलै र तत्कालै उपचार गर्ने कुनै सेवा सुविधा छैन । स्वास्थ्यसम्बन्धी सबै कुरा जनता आफैंले व्यहोर्नु पर्छ । यसैले आर्थिक अवस्था कमजोर भएका स्त्री रोगले ग्रसित महिलाहरू, बालबालिकाहरु र वृद्धवृद्धाहरुले उपचार नपाएर अकाल मृत्यु वरण गरेको अवस्था पनि छ । यस्ता आर्थिक अवस्था कमजोर भएका नेपाली दाजुभाई दिदीबहिनीहरु गाउँदेखि काठमाडौं आएर खर्चको अभावले गर्दा दबाइपानी समेत किन्न नसकी अभरमा परेको समाचार छेस्छेस्ती सुन्नमा आउँछ । कतिपयको हस्पिटलमा जचाउँने खर्च समेत नभएर बिचल्लीमा परेको अवस्था पनि हामी देखेको भोगेको छौं । देशको यो दयानीय अवस्थामा कोइँच सुनुवारहरुको अवस्था त झनै नाजुक छँदै छ । यसैले कोइँच सुनुवार बिमारीहरूको लागि तत्काल केही राहत होस भन्ने हेतुले सुनुवार सेवा समाज संघीय समिति मार्फत सहयोग गर्ने सोचको विकास भयो । यो त्यति हौसी हाल्नुपर्ने अवस्थाको कोष नभए पनि शुरुआत हो । यसलाई बढाएर लैजानका लागि पनि सानै भए पनि शुरुआत चाहिँ गरुँ भन्ने आशयले स्वस्थ सहयोग कोष सुचारु गरेको हुँ ।’
सहयोग राशी र सहयोग सीमा :
१. बालबालिका : अवस्था हेरेर प्रति बिरामीलाई बढीमा रु. ५००० (पाँच हजार) सम्मको दबाइपानी किन्न सहयोग गर्न सकिने छ ।
२. स्त्री रोग : स्त्री रोगबाट ग्रसित कोइँच महिलाका बढीमा रु. १०,००० (दश हजार) सम्मको दबाइपानी किन्न सहयोग गर्न सकिने छ ।
३. जेष्ठ नागरिक : स्याहारसुसार गर्ने आफन्त नभएका जेष्ठ नागरिक विरामीका लागि अवस्था हेरेर रु. ५००० (पाँच हजार) सम्म दबाइपानी किन्न सहयोग गर्न सकिने छ ।
४. आपतकालीन स्वस्थ कोष : कुनै पनि कोइँच सुनुवार अचानक विरामी परेको वा दुर्घटना परी तत्काल उद्दार गरी उपचार नगरे मृत्युवरण गर्नुपर्ने अवस्थाको पुष्टी हुनेगरी सुनुवार सेवा समाजका कुनै पनि आजीवन, कार्यसमिति, शाखा, आंगिक संस्थाका सदस्यले सिफारीस गरेको अवस्था सुनुवार सेवा समाज संघीय समितिका अध्यक्षको तजवीजमा रु. २०,००० तत्काल सहयोग गर्न सकिने छ ।
सहयोग उपलब्ध गराउने विधि :
१. डाक्टरको रिपोर्ट अनिवार्य हुनुपर्ने छ ।
२. बिमारीको आर्थिक अवस्था खुल्नुपर्ने छ ।
३. सुनुवार सेवा समाजको सदस्य भएको हुनुपर्ने छ ।
४. तर आपतकालीन स्वस्थ सहयोगको लागि सुसेस सदस्यता हुनुपर्ने वाध्येता छैन ।
५. सुनुवार सेवा समाजका कुनै पनि समिति, शाखा, आंगिक संस्थाको सिफारीस अनिवार्य हुनुपर्ने छ ।
६. भक्तमान सुनुवार स्वास्थ कोषले तोकिएको ढाँचाको स्वास्थ सहयोग माग फारम भरेको हुनुपर्ने छ ।
७. सुनुवार सेवा समाज सचिवालयले तत्काल निर्णय गरी भक्तमान सुनुवार स्वस्थ कोषलाई सहयोग माग फारम उपलब्ध गराउने छ । तर आपतकालीन कोषको लागि सचिवालय वैठक बसीरहनु पर्ने छैन ।
८. आपतकालीन कोष सहयोगको लागि अध्यक्षले सिधै स्वस्थ कोषलाई सिफारीस गरी सहयोग गर्न सक्ने छ । सहयोग गरेपछि सचिवालयमा अनुमोदन गराउनुपर्ने छ ।

 

 

 

 

Share

महिला हिंसा र दिवस

तारादेवी सुनुवार
महिलाहरुले घरको हरेक समस्यासंग मात्र लडिरहेका छैनन । देशको हरेक मोडमा लडिरहेका छन । चाहे राणाशासनका अन्त्यको लागि होस चाहे पंचायति शासनको लागि चाहे राजन्त्रको अन्त्यको लागि किन नहोस जब जब देशले हरेक नयाँ मोडको माग गर्छ तब तब महिलाहरुको योगदान महत्वपूर्ण रहेको कुरा ईतिहास साक्षी छ । तर हिजो देखि आज सम्म महिलाको समस्या जिउको तिउ छन । महिला हिंसा भइरहेको छ । कुनै पनि शासन पद्धतिले उनीहरुको जीवनस्तरमा खासै फरक पारेको छैन । यति खेर महिला मैतृ कानून निति निर्माण हुनुमा अन्तराष्ट्रियस्तरको महिला संग सम्बन्धित सन्धी महासन्धीहरुमा राज्यले गरेको प्रतिवद्धताहरु को साथ छ । हाम्रो मात्रै कुरा होइन संसार भर महिला मुक्तिको गाथा अथाह छ । आधुनिक आन्दोलन नै धेरै पुस्तादेखि जारी छ जागरण देश र महादेशमा सीमित छैन संशारभरि छ ।
यतिबेला अन्तराष्ट्रिय स्तरमा “orange the world:Generation Equality stands against Rape” र राष्ट्रिय स्तरमा “ बलत्कार बिरुद्ध एक्यबद्धता ” भन्ने नाराका साथ महिला हिंसा विरुद्धको १६ दिने अभियानमा छौ । प्रत्येक वर्ष नोभेम्बर २५ देखि डिसेम्बर १० सम्म मनाइने यो दिवसको ऐतिहासिक पंक्ष १९२० नोमेम्बर २५ का दिन डोमेनिकन गण राज्यको मिरावल परिवारमा जन्मिएका ३ दिदी बहिनीहरुलाई (पेट्रिया, मिनर्भा र मारीया)लाई तत्कालिन तानाशाही त्रुजिलो सरकरले सन १९६० मा राजनीति गरेकै कारण गरिएको निर्मम हत्या संग जोडिएको छ । यस घट्नालाई लिंगको आधारमा हुने राजनीतिक हिंसाको प्रतिरुप मानिन्छ । विर्सन नसकिने पुतली हरुको उपनामले पनि चिनिने यी तिन दिदी बहिनीहरुको बलिदान ,त्याग र उच्च साहासको सम्मान र सम्झना गर्दै शूरुमा २५ नोमेम्बर लाई ल्याटनि अमेरिकी देशरुहरुले महिला हिंसा विरुद्धको दिवसको रुपमा मनाउन थालेका हुन । सन १९९९ मा संयूक्त राष्ट्र संघको साधारण सभाले अन्तराष्ट्रिय महिला हिंसा विरुद्धको दिवस मनाउने निर्णय पश्चात नेमेम्बर २५ देखि शुरु गरिने १६ दिने अभियानको अन्तिम दिन अर्थात डिसेम्बर १० लाई अन्तराष्ट्रिय मानव अधिकार दिवसको रुपमा मनाईन्छ
अधिकारको लागि प्रारम्भिक अभियानको अग्रपंङितमा Mary wollstonecraft हुन । सन १९७२ मा A Vindication of the rights women पुस्तक लेखेर उनले लैंगिक समानताको आधारशिला राखिन । बेलायती विदुषीले महिला र पुरुष समान जन्मेका हुन्छन भन्ने आग्रह गरिन । असमानता सामाजिक रचना (Social construction) हो जुन बालिकालाई बालकसरह शिक्षा दिक्षा प्रदान गरेर महिलालाई पुरुष सरह बनाउन सकिन्छ भन्ने तर्क गरिन । सन १९४८ को जुलाई १९र२० मा संसारमै पहिलो महिला अधिकार सभा (women right convention) भएको थियो । उक्त सभाले १२ वटा संकल्प सहित घोषणा पत्र जारी ग–यो कानूको अगाडि महिला र पुरुषको बराबरी महिलालाई मताधिकार,शिक्षा, रोजगराीमा पक्षपात अन्त्य लगायतका माग थिए । महिला आन्दोलनको विकास क्रमलाई तीनवटा तरंङ्ग (waves) ले हेर्ने गरिन्छ । पहिलो तरङ्ग मताधिकारको माग र प्राप्तीबीचको सङर्घष हो । दोस्रो चरणको तरङ्ग सार्थकता र तेस्रा तरङ्ग स्वतन्त्रताको सङर्घष हो । यो संसारमा जन्म लिदा जैविक भिन्नता भएकै कारणले महिलाहरु विभन्न अधिकार बाट बन्चित तथा हिंसामा पर्ने र सो अधिकार स्थापित गर्नको लागि पटक पटक लडाई गर्नु पर्ने बाध्यता संसार भरि नै रहदै आयो । अमेरिकी फ्रान्सेली, बेलायती लगायतका मुलुकमा पनि मताधिकारको को माग गर्दै लडिरहनु पर्यो फलस्वरुप २० औ सताब्दीको प्रारम्भदेखि नै राजनीतिक अधिकारको मोर्चामा महत्वपूर्ण जित हासिल भयो । मताधिकारको प्राप्ति पछि समाजमा महिलाको स्थान बराबरी त भयो तर महिलाको सामाजिक मर्यादास्तरमा अपेक्षित असर देखा परेन । जता ततै आम परिवर्तन भई रहेको थियो तर महिलाको जीवन घरायासी दैनिकीमा हारिरहेको थियो । हिंसामा गुज्रीरहेको थियो । अमेरिकी चिन्तक Betty friedan लाई यो कुरा पटक्कै चित बुझेको थिएन । उनले सन १९६३ मा feminine mystique लेखिन सबै थोक बिर्सेर सार्थक क्रियाकलाप खोज्न सारा महिलाहरु लाई घच्चघच्चाएको उनको पुस्तकबाट थाहा हुन्छ । सन १९६० को दशकका बाँकी वर्ष ७० र ८० का दशक भरि घरबाहिर महिलाको भूमिका बढाउने समानता समता, सकरात्मक कार्य, लगायतका मुद्धाहरु उठाइए । शिक्षामा पहँुच , प्रजनन सेवाहरुको विस्तार समान कामका समान ज्याला घरेलु ज्यादतकिो प्रतिरोध, कार्यस्थलमा गक संमवेदनलिता जस्ता पंक्षमा जोड दिइयो । महिला र पुरुषबीच तुलना गर्ने चलन चल्यो जसका दुई अर्थ निस्किन्थ्यो एक महिला समुह हो जो एकै नाम हुन्छ र दुई महिलाका आकांक्षा आम (Universal) हुन्छन । समयको अन्तराल संगै महिलामाझ भएको विषमता र महिलाका लागि यो ठिक यो बेठिक भन्ने कुरा मन पर्न छोड्यो । अनावश्यक भिडमा हराउन मन लागेन , महिला आफै आफ्नो पहिचनमा चिनिन खोज्यो अर्काको पछि लाग्न खोजेनन, आफ्नै सुरमा हिड्न खोजे । महिला हरु स्वतन्त्रता र समानता चाहे । यति बेला सम्मको महिलाको अवस्थामा केही सुधार हुनुमा यहि क्रियाकलाप को साथ हो । यसरी महिलाहरुले हरेक अधिकारको लागि सर्घष गर्ने कुरा छदै छ हरेक क्षेत्रमा विभेद गरिएकै छ । लैङ्गिक विभेदकै कारण घर परिवार समाज र राष्ट्रमा नै महिला र पुरुषको असमान र असन्तुलन समाज निर्माण भएको हो । फलस्वरुप समाजमा महिला हिंसा भइनै रह्यो । लिंग र लैगिंकता गरि दुई वटा पंक्ष छन जस्मा लिंग प्राकृतिक, अपरिवर्तनिय र समुदायनिरपेक्ष हुन्छ । लैंगिताा सामाजिक, परिवतृनशिल, र समुदायसापेक्ष हुन्छ । जुन हामीले समुदायसापेक्ष कुरालाई पछाएकै कारण महिला र पुरुषबिच ठूलो खाडल भयो र महिलाले विभिन्न किसिमका हिंसाहरु भोग्नु परिरहेको छ ।
यति बेला हामी महिला हिंसा विरुद्धको १६ दिने अभियानमा छौ । संसार भरका महिलाहरु आफूविरुद्धको हिंसा विरुद्धको अभियानमा छन । नेपालमा पनि यो दिवसलाई महोत्वका साथ मनाईन्छ । नेपालका महिलाहरु ७० प्रतिशत हिंसा पिडित छन । र जनजाती महिलाहरु थप ३ प्रतिशत । शारिरीक,मानसिक, आर्थिक, सामाजिक,सास्कृतिक प्रथा परम्परा जस्ता हिंसा बाट प्रभावित छन । नेपालमा आदीबासी जनजाती महिलाहरुमा झन बढि छ । रहन सहन शिक्षा दिक्षाले गर्दा पनि गैर जनजाती महिला भन्दा जनजाती महिलाहरु हरेक क्षेत्रमा पछााडि छन यसो हेर्दा जनजाती महिलाहरुलाई स्वतन्त्रता भए झै देखिन्छ । महिला हिंसाका तिथ्यांकले गैर जनजाती महिला भन्दा जनजाती महिलाहरुले ३ पटक बढि हिंसा भोग्नु परेको छ । महिलाहरु आफ्नै घनिष्ठ आफ्न्तबाट दिनमा ४ पटक हिंसा सहन्छन भने जनजातीमहिलाहरुले त्यसमा थप ३ पटक बढि सहनु पर्दछन । महिला हिंसालाई बढवा दिने कार्य हामी आफ्नै घरमा गरिरहेका छौ । छोरा र छोरी लाई गरिने व्यवाहारमा जानी नजानी फरक गरिरहेका छौ । दाई ले बहिनीलाई भाईली दिदीलाई हेर्ने दृष्टिकोण तथा गरिने व्यवाहार र हाम्रो सामाजिक कार्य विभाजनका कारण छोरा र छोरी हुर्कदै जाने क्रममा फरक हुँदा महिला हिंसा बढि रहेको छ । यस वर्ष संसार भरि नै orange the world:Generation Equality stands against Rape भन्ने नाराले बलत्कारको सिकार कुनै पनि महिला हुनु हुदैन भन्ने सन्देश दिएको छ । जन्मदा देखि नै गरिने विभेद र सामाजिककिरणका कारण महिला हिंसा भएको हो तर्सथ महिला र पुरुषमा जैविक भिन्नता बाहेक अरु समान हो भन्ने कुराको वोध सबैलाई भयो भने माहिला हिंसा नहुने कुरामा शंका गरिरहनु पर्दैन ।

अस्तु ।

Share