महिला हिंसा र दिवस

तारादेवी सुनुवार
महिलाहरुले घरको हरेक समस्यासंग मात्र लडिरहेका छैनन । देशको हरेक मोडमा लडिरहेका छन । चाहे राणाशासनका अन्त्यको लागि होस चाहे पंचायति शासनको लागि चाहे राजन्त्रको अन्त्यको लागि किन नहोस जब जब देशले हरेक नयाँ मोडको माग गर्छ तब तब महिलाहरुको योगदान महत्वपूर्ण रहेको कुरा ईतिहास साक्षी छ । तर हिजो देखि आज सम्म महिलाको समस्या जिउको तिउ छन । महिला हिंसा भइरहेको छ । कुनै पनि शासन पद्धतिले उनीहरुको जीवनस्तरमा खासै फरक पारेको छैन । यति खेर महिला मैतृ कानून निति निर्माण हुनुमा अन्तराष्ट्रियस्तरको महिला संग सम्बन्धित सन्धी महासन्धीहरुमा राज्यले गरेको प्रतिवद्धताहरु को साथ छ । हाम्रो मात्रै कुरा होइन संसार भर महिला मुक्तिको गाथा अथाह छ । आधुनिक आन्दोलन नै धेरै पुस्तादेखि जारी छ जागरण देश र महादेशमा सीमित छैन संशारभरि छ ।
यतिबेला अन्तराष्ट्रिय स्तरमा “orange the world:Generation Equality stands against Rape” र राष्ट्रिय स्तरमा “ बलत्कार बिरुद्ध एक्यबद्धता ” भन्ने नाराका साथ महिला हिंसा विरुद्धको १६ दिने अभियानमा छौ । प्रत्येक वर्ष नोभेम्बर २५ देखि डिसेम्बर १० सम्म मनाइने यो दिवसको ऐतिहासिक पंक्ष १९२० नोमेम्बर २५ का दिन डोमेनिकन गण राज्यको मिरावल परिवारमा जन्मिएका ३ दिदी बहिनीहरुलाई (पेट्रिया, मिनर्भा र मारीया)लाई तत्कालिन तानाशाही त्रुजिलो सरकरले सन १९६० मा राजनीति गरेकै कारण गरिएको निर्मम हत्या संग जोडिएको छ । यस घट्नालाई लिंगको आधारमा हुने राजनीतिक हिंसाको प्रतिरुप मानिन्छ । विर्सन नसकिने पुतली हरुको उपनामले पनि चिनिने यी तिन दिदी बहिनीहरुको बलिदान ,त्याग र उच्च साहासको सम्मान र सम्झना गर्दै शूरुमा २५ नोमेम्बर लाई ल्याटनि अमेरिकी देशरुहरुले महिला हिंसा विरुद्धको दिवसको रुपमा मनाउन थालेका हुन । सन १९९९ मा संयूक्त राष्ट्र संघको साधारण सभाले अन्तराष्ट्रिय महिला हिंसा विरुद्धको दिवस मनाउने निर्णय पश्चात नेमेम्बर २५ देखि शुरु गरिने १६ दिने अभियानको अन्तिम दिन अर्थात डिसेम्बर १० लाई अन्तराष्ट्रिय मानव अधिकार दिवसको रुपमा मनाईन्छ
अधिकारको लागि प्रारम्भिक अभियानको अग्रपंङितमा Mary wollstonecraft हुन । सन १९७२ मा A Vindication of the rights women पुस्तक लेखेर उनले लैंगिक समानताको आधारशिला राखिन । बेलायती विदुषीले महिला र पुरुष समान जन्मेका हुन्छन भन्ने आग्रह गरिन । असमानता सामाजिक रचना (Social construction) हो जुन बालिकालाई बालकसरह शिक्षा दिक्षा प्रदान गरेर महिलालाई पुरुष सरह बनाउन सकिन्छ भन्ने तर्क गरिन । सन १९४८ को जुलाई १९र२० मा संसारमै पहिलो महिला अधिकार सभा (women right convention) भएको थियो । उक्त सभाले १२ वटा संकल्प सहित घोषणा पत्र जारी ग–यो कानूको अगाडि महिला र पुरुषको बराबरी महिलालाई मताधिकार,शिक्षा, रोजगराीमा पक्षपात अन्त्य लगायतका माग थिए । महिला आन्दोलनको विकास क्रमलाई तीनवटा तरंङ्ग (waves) ले हेर्ने गरिन्छ । पहिलो तरङ्ग मताधिकारको माग र प्राप्तीबीचको सङर्घष हो । दोस्रो चरणको तरङ्ग सार्थकता र तेस्रा तरङ्ग स्वतन्त्रताको सङर्घष हो । यो संसारमा जन्म लिदा जैविक भिन्नता भएकै कारणले महिलाहरु विभन्न अधिकार बाट बन्चित तथा हिंसामा पर्ने र सो अधिकार स्थापित गर्नको लागि पटक पटक लडाई गर्नु पर्ने बाध्यता संसार भरि नै रहदै आयो । अमेरिकी फ्रान्सेली, बेलायती लगायतका मुलुकमा पनि मताधिकारको को माग गर्दै लडिरहनु पर्यो फलस्वरुप २० औ सताब्दीको प्रारम्भदेखि नै राजनीतिक अधिकारको मोर्चामा महत्वपूर्ण जित हासिल भयो । मताधिकारको प्राप्ति पछि समाजमा महिलाको स्थान बराबरी त भयो तर महिलाको सामाजिक मर्यादास्तरमा अपेक्षित असर देखा परेन । जता ततै आम परिवर्तन भई रहेको थियो तर महिलाको जीवन घरायासी दैनिकीमा हारिरहेको थियो । हिंसामा गुज्रीरहेको थियो । अमेरिकी चिन्तक Betty friedan लाई यो कुरा पटक्कै चित बुझेको थिएन । उनले सन १९६३ मा feminine mystique लेखिन सबै थोक बिर्सेर सार्थक क्रियाकलाप खोज्न सारा महिलाहरु लाई घच्चघच्चाएको उनको पुस्तकबाट थाहा हुन्छ । सन १९६० को दशकका बाँकी वर्ष ७० र ८० का दशक भरि घरबाहिर महिलाको भूमिका बढाउने समानता समता, सकरात्मक कार्य, लगायतका मुद्धाहरु उठाइए । शिक्षामा पहँुच , प्रजनन सेवाहरुको विस्तार समान कामका समान ज्याला घरेलु ज्यादतकिो प्रतिरोध, कार्यस्थलमा गक संमवेदनलिता जस्ता पंक्षमा जोड दिइयो । महिला र पुरुषबीच तुलना गर्ने चलन चल्यो जसका दुई अर्थ निस्किन्थ्यो एक महिला समुह हो जो एकै नाम हुन्छ र दुई महिलाका आकांक्षा आम (Universal) हुन्छन । समयको अन्तराल संगै महिलामाझ भएको विषमता र महिलाका लागि यो ठिक यो बेठिक भन्ने कुरा मन पर्न छोड्यो । अनावश्यक भिडमा हराउन मन लागेन , महिला आफै आफ्नो पहिचनमा चिनिन खोज्यो अर्काको पछि लाग्न खोजेनन, आफ्नै सुरमा हिड्न खोजे । महिला हरु स्वतन्त्रता र समानता चाहे । यति बेला सम्मको महिलाको अवस्थामा केही सुधार हुनुमा यहि क्रियाकलाप को साथ हो । यसरी महिलाहरुले हरेक अधिकारको लागि सर्घष गर्ने कुरा छदै छ हरेक क्षेत्रमा विभेद गरिएकै छ । लैङ्गिक विभेदकै कारण घर परिवार समाज र राष्ट्रमा नै महिला र पुरुषको असमान र असन्तुलन समाज निर्माण भएको हो । फलस्वरुप समाजमा महिला हिंसा भइनै रह्यो । लिंग र लैगिंकता गरि दुई वटा पंक्ष छन जस्मा लिंग प्राकृतिक, अपरिवर्तनिय र समुदायनिरपेक्ष हुन्छ । लैंगिताा सामाजिक, परिवतृनशिल, र समुदायसापेक्ष हुन्छ । जुन हामीले समुदायसापेक्ष कुरालाई पछाएकै कारण महिला र पुरुषबिच ठूलो खाडल भयो र महिलाले विभिन्न किसिमका हिंसाहरु भोग्नु परिरहेको छ ।
यति बेला हामी महिला हिंसा विरुद्धको १६ दिने अभियानमा छौ । संसार भरका महिलाहरु आफूविरुद्धको हिंसा विरुद्धको अभियानमा छन । नेपालमा पनि यो दिवसलाई महोत्वका साथ मनाईन्छ । नेपालका महिलाहरु ७० प्रतिशत हिंसा पिडित छन । र जनजाती महिलाहरु थप ३ प्रतिशत । शारिरीक,मानसिक, आर्थिक, सामाजिक,सास्कृतिक प्रथा परम्परा जस्ता हिंसा बाट प्रभावित छन । नेपालमा आदीबासी जनजाती महिलाहरुमा झन बढि छ । रहन सहन शिक्षा दिक्षाले गर्दा पनि गैर जनजाती महिला भन्दा जनजाती महिलाहरु हरेक क्षेत्रमा पछााडि छन यसो हेर्दा जनजाती महिलाहरुलाई स्वतन्त्रता भए झै देखिन्छ । महिला हिंसाका तिथ्यांकले गैर जनजाती महिला भन्दा जनजाती महिलाहरुले ३ पटक बढि हिंसा भोग्नु परेको छ । महिलाहरु आफ्नै घनिष्ठ आफ्न्तबाट दिनमा ४ पटक हिंसा सहन्छन भने जनजातीमहिलाहरुले त्यसमा थप ३ पटक बढि सहनु पर्दछन । महिला हिंसालाई बढवा दिने कार्य हामी आफ्नै घरमा गरिरहेका छौ । छोरा र छोरी लाई गरिने व्यवाहारमा जानी नजानी फरक गरिरहेका छौ । दाई ले बहिनीलाई भाईली दिदीलाई हेर्ने दृष्टिकोण तथा गरिने व्यवाहार र हाम्रो सामाजिक कार्य विभाजनका कारण छोरा र छोरी हुर्कदै जाने क्रममा फरक हुँदा महिला हिंसा बढि रहेको छ । यस वर्ष संसार भरि नै orange the world:Generation Equality stands against Rape भन्ने नाराले बलत्कारको सिकार कुनै पनि महिला हुनु हुदैन भन्ने सन्देश दिएको छ । जन्मदा देखि नै गरिने विभेद र सामाजिककिरणका कारण महिला हिंसा भएको हो तर्सथ महिला र पुरुषमा जैविक भिन्नता बाहेक अरु समान हो भन्ने कुराको वोध सबैलाई भयो भने माहिला हिंसा नहुने कुरामा शंका गरिरहनु पर्दैन ।

अस्तु ।

Share

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *